ترک سرسیلندر یکی از عیبهای مهم و پرهزینه در موتور خودرو است. این ترک ممکن است در اثر جوش آوردن موتور، یخزدگی مایع خنککننده، فشار حرارتی، سفتکردن نادرست پیچها یا تراشکاری غیراصولی ایجاد شود.
ترکهای کوچک همیشه با چشم دیده نمیشوند؛ اما میتوانند باعث ورود آب به محفظه احتراق، مخلوطشدن روغن و مایع خنککننده، افت کمپرس و داغکردن مداوم موتور شوند.
در این مقاله روشهای تشخیص ترک روی سرسیلندر و بلوک سیلندر را بررسی میکنیم و توضیح میدهیم چه زمانی تعمیر ترک منطقی است و چه زمانی باید سرسیلندر تعویض شود.
سرسیلندر چیست و ترک آن چه مشکلی ایجاد میکند؟
سرسیلندر در قسمت بالای بلوک موتور قرار دارد و محفظه احتراق، سوپاپها، فنرها، گیتها و بخشی از مسیرهای روغن و مایع خنککننده را در خود جای میدهد.
واشر سرسیلندر بین سرسیلندر و بلوک قرار میگیرد و وظیفه آن آببندی این مسیرهاست. اگر خود سرسیلندر ترک داشته باشد، حتی با نصب واشر نو نیز احتمال برگشت عیب وجود دارد.
ترک ممکن است ارتباط بین بخشهای زیر را ایجاد کند:
- محفظه احتراق و مجرای آب
- مجرای آب و مسیر روغن
- دو سیلندر مجاور
- مجرای آب و سطح بیرونی سرسیلندر
- محفظه احتراق و بیرون موتور
تفاوت ترک سرسیلندر با سوختن واشر سرسیلندر
علائم ترک سرسیلندر و سوختن واشر بسیار شبیه یکدیگر است. به همین دلیل نباید تنها براساس دود سفید یا کمشدن آب، درباره تعویض قطعه تصمیم گرفت.
| نشانه | سوختن واشر | ترک سیلندر |
|---|---|---|
| دود سفید از اگزوز | ممکن است وجود داشته باشد | ممکن است وجود داشته باشد |
| ورود گاز احتراق به مدار آب | رایج | ممکن است وجود داشته باشد |
| تست کمپرس غیرطبیعی | ممکن است | ممکن است |
| مشاهده ترک با چشم | معمولاً خیر | گاهی |
| نیاز به تست تخصصی | گاهی | تقریباً همیشه |
| تعویض سرسیلندر | همیشه لازم نیست | در ترکهای جدی لازم است |
| کمشدن آب | رایج | رایج |
بنابراین اگر خودرو علائم خرابی واشر دارد، ابتدا باید با تستهای مناسب مشخص شود مشکل از واشر، تاب سرسیلندر، ترک سرسیلندر یا بلوک موتور است.
برای بررسی علائم اولیه میتوانی به مقاله روش تست واشر سرسیلندر ۴۰۵ وارد شوید
مهمترین علائم ترک سرسیلندر
۱. کمشدن مداوم مایع خنککننده
اگر سطح آب یا ضدیخ بدون نشتی واضح پایین میآید، احتمال دارد مایع خنککننده وارد یکی از سیلندرها یا مسیر روغن شود.
البته پیش از بررسی سرسیلندر باید نشتیهای زیر نیز کنترل شوند:
- رادیاتور
- شیلنگها
- واترپمپ
- محفظه ترموستات
- رادیاتور بخاری
- درپوش رادیاتور یا منبع انبساط
۲. دود سفید مداوم از اگزوز
دود سفید کمرنگ در زمان استارت سرد میتواند ناشی از بخار طبیعی آب باشد. اما اگر دود سفید پس از گرمشدن موتور همچنان ادامه داشته باشد و بوی شیرین ضدیخ نیز احساس شود، احتمال ورود مایع خنککننده به محفظه احتراق وجود دارد.
این مشکل میتواند از موارد زیر ناشی شود:
- سوختن واشر سرسیلندر
- ترک سرسیلندر
- ترک بلوک سیلندر
- تابداشتن سطح سرسیلندر
۳. وجود حبابهای مداوم در مدار خنککاری
در موتور سرد، درپوش رادیاتور یا منبع انبساط را با احتیاط باز کنید و خودرو را روشن کنید. ایجاد حبابهای مداوم، افزایش فشار سریع یا بیرونزدن مایع میتواند نشانه ورود گاز احتراق به مدار خنککاری باشد.
این نشانه بهتنهایی ترک را ثابت نمیکند، چون سوختن واشر نیز چنین علائمی ایجاد میکند؛ اما انجام تستهای تکمیلی ضروری است.
هشدار ایمنی: هرگز درپوش رادیاتور موتور داغ را باز نکنید. خروج بخار و مایع تحت فشار ممکن است باعث سوختگی شدید شود.
۴. مخلوطشدن روغن و مایع خنککننده
تشکیل رسوب کرمی یا شیریرنگ زیر درپوش روغن میتواند نشانه ورود آب به روغن باشد. با این حال در مسیرهای کوتاه و هوای سرد، مقدار کمی بخار و رسوب نیز ممکن است ایجاد شود.
برای تشخیص دقیقتر:
- رنگ و سطح روغن روی گیج را بررسی کنید.
- وجود روغن در منبع انبساط را کنترل کنید.
- تغییر رنگ مایع خنککننده را بررسی کنید.
- خودرو را از نظر نشتی خارجی بازدید کنید.
- در صورت تداوم نشانه، آزمایش روغن و تست فشار انجام دهید.
۵. بد کارکردن موتور یا افت کمپرس
اگر ترک در اطراف محفظه احتراق ایجاد شده باشد، ممکن است باعث افت کمپرس، لرزش موتور، ریپزدن و سخت روشنشدن خودرو شود.
ترک بین دو سیلندر نیز میتواند باعث شود فشار هر دو سیلندر کاهش پیدا کند. به همین دلیل مشاهده اختلاف زیاد بین دو سیلندر مجاور اهمیت دارد.
روشهای تشخیص ترک سرسیلندر
روش اول: بازرسی چشمی
پس از بازکردن سرسیلندر، ابتدا سطح آن باید بهطور کامل شسته و از روغن، دوده و رسوبات پاک شود. سپس قسمتهای زیر بررسی میشوند:
- اطراف سیت سوپاپ
- بین نشیمنگاه سوپاپ و رزوه شمع
- اطراف مجاری آب
- بین دو سوپاپ
- اطراف پیچهای سرسیلندر
- محل اتصال منیفولد
- لبههای محفظه احتراق
- سطح تماس با واشر
ترکهای بزرگ یا آثار سفید و رسوبگرفته گاهی با چشم دیده میشوند؛ اما بسیاری از ترکهای مویی فقط با تست تخصصی مشخص خواهند شد.
روش دوم: تست مایع نافذ
تست مایع نافذ برای پیدا کردن ترکهای سطحی و ریز در قطعات فلزی کاربرد دارد.
مراحل انجام تست
- سرسیلندر را کاملاً تمیز و خشک کنید.
- ماده پاککننده را روی سطح موردنظر اسپری کنید.
- مایع نافذ را روی سطح بزنید.
- پس از زمان تعیینشده، سطح را طبق دستورالعمل تمیز کنید.
- ماده آشکارساز را اسپری کنید.
- خطوط رنگی ظاهرشده را بررسی کنید.
اگر ماده نافذ در یک خط باریک باقی بماند، احتمال وجود ترک سطحی وجود دارد.
مهم:این روش برای همه ترکهای داخلی کافی نیست و نتیجه آن باید توسط فرد متخصص تفسیر شود.
روش سوم: تست فشار سرسیلندر
تست فشار یا تست هیدرواستاتیک یکی از روشهای متداول تعمیرگاههای تخصصی است.
در این روش:
- مسیرهای آب سرسیلندر بسته میشوند.
- سرسیلندر با آب یا سیال مناسب پر میشود.
- فشار مشخصی به مدار وارد میشود.
- قطعه برای مدتی تحت فشار قرار میگیرد.
- وجود افت فشار یا خروج مایع بررسی میشود.
- در صورت نیاز، قطعه در آب گرم قرار میگیرد تا ترکهای حرارتی بهتر آشکار شوند.
اگر از محل ترک حباب خارج شود یا فشار کاهش پیدا کند، سرسیلندر نشتی داخلی دارد.
این تست برای ترکهایی که با چشم یا مایع نافذ دیده نمیشوند، اهمیت زیادی دارد.
روش چهارم: تست رنگی یا پودر مغناطیسی
برای برخی قطعات فلزی، از روشهای آشکارسازی ترک مانند تست ذرات مغناطیسی استفاده میشود. این روش برای همه جنسهای سرسیلندر مناسب نیست و به نوع آلیاژ بستگی دارد.
در قطعاتی که قابلیت مغناطیسیشدن ندارند، این تست نتیجه قابل اعتمادی نخواهد داشت. بنابراین تعمیرکار باید ابتدا جنس قطعه و روش مناسب آزمایش را مشخص کند.
روش پنجم: تست گازهای احتراق در مدار خنککاری
با استفاده از کیت تشخیص گازهای احتراق، هوای بالای رادیاتور یا منبع انبساط بررسی میشود. تغییر رنگ مایع معرف نشان میدهد که گازهای احتراق وارد سیستم خنککاری شدهاند.
این تست وجود ارتباط بین محفظه احتراق و مدار خنککاری را مشخص میکند؛ اما بهتنهایی نشان نمیدهد که منشأ مشکل واشر است یا ترک سرسیلندر. برای نتیجه نهایی باید سرسیلندر باز و تست فشار شود.
روش ششم: تست نشتی سیلندر
در تست Leak-Down، هوای فشرده وارد سیلندر میشود و مسیر خروج آن بررسی میگردد.
- صدای هوا از رادیاتور: احتمال نشتی به مسیر آب
- صدای هوا از درپوش روغن: احتمال نشتی به کارتل
- صدای هوا از دریچه گاز: احتمال خرابی سوپاپ هوا
- صدای هوا از اگزوز: احتمال خرابی سوپاپ دود
این تست برای تشخیص مسیر نشتی بسیار مفید است؛ اما تشخیص قطعی ترک معمولاً به بررسی مستقیم سرسیلندر نیاز دارد.
ترک سرسیلندر در پژو ۴۰۵ و موتور XU7
در موتور XU7، افزایش دمای موتور میتواند باعث ایجاد تنش حرارتی در سرسیلندر شود. عواملی مانند خرابی فن، ترموستات، واترپمپ، گرفتگی رادیاتور یا کمبود مایع خنککننده ممکن است دمای قطعه را بیش از حد افزایش دهند.
در بررسی سرسیلندر ۴۰۵، قسمتهای زیر اهمیت بیشتری دارند:
- اطراف سیت سوپاپها
- بین سوپاپهای دود و هوا
- اطراف رزوه شمع
- مجاری آب نزدیک محفظه احتراق
- ناحیه بین دو سیلندر مجاور
- سطح تماس سرسیلندر با واشر
اگر سرسیلندر چند بار تراش خورده یا ضخامت آن به حد مجاز نزدیک شده باشد، تعمیر مجدد ممکن است از نظر اقتصادی و فنی منطقی نباشد و نیاز به خرید سر سیلندر نو میباشد <خرید سر سیلندر پژو 405>.
ترک سرسیلندر پراید چگونه تشخیص داده میشود؟
در سرسیلندر پراید نیز نشانههایی مانند کمشدن آب، حباب در رادیاتور، داغکردن موتور، بد کارکردن و دود سفید ممکن است دیده شود.
روش تشخیص مشابه است:
- بررسی نشتیهای خارجی
- تست گازهای احتراق
- تست کمپرس
- بازکردن سرسیلندر
- شستوشوی کامل قطعه
- تست فشار
- کنترل تاب و ضخامت سرسیلندر
با توجه به مدل موتور و نوع آلیاژ، روش تعمیر و حد مجاز تراش باید براساس دستورالعمل فنی همان موتور انجام شود.
چه عواملی باعث ترک سرسیلندر میشوند؟
۱. جوش آوردن موتور
رایجترین علت ترک، کارکردن موتور در دمای بیش از حد مجاز است. وقتی بخشهای مختلف سرسیلندر با سرعت متفاوت منبسط شوند، تنش داخلی افزایش پیدا میکند.
۲. شوک حرارتی
ریختن آب سرد روی موتور داغ یا ورود ناگهانی مایع خنککننده سرد به قطعه بسیار داغ میتواند شوک حرارتی ایجاد کند.
۳. یخزدگی مایع خنککننده
استفادهنکردن از ضدیخ مناسب در هوای سرد ممکن است باعث یخزدگی و افزایش حجم مایع در مجاری شود.
۴. تاب داشتن سطح سرسیلندر
اگر سرسیلندر تاب داشته باشد، فشار واشر بهصورت یکنواخت توزیع نمیشود. این وضعیت میتواند باعث نشت و افزایش تنش در قطعه شود.
۵. بستن غیراصولی پیچها
ترتیب و گشتاور بستن پیچهای سرسیلندر اهمیت زیادی دارد. سفتکردن بیش از حد یا کمتر از مقدار لازم میتواند باعث آببندی ناقص و تغییر شکل قطعه شود.
۶. تراشکاری بیش از حد
تراشهای متعدد میتوانند ضخامت سرسیلندر و هندسه محفظه احتراق را تغییر دهند. در این حالت، استفاده از قطعه جایگزین ممکن است ایمنتر باشد.
تعمیر ترک سرسیلندر بهتر است یا تعویض آن؟
تصمیم بین تعمیر و تعویض به عوامل مختلفی بستگی دارد:
تعمیر میتواند منطقی باشد اگر:
- ترک کوچک و قابل دسترس باشد.
- ترک از ناحیه حساس محفظه احتراق عبور نکرده باشد.
- قطعه تاب شدید نداشته باشد.
- ضخامت سرسیلندر در محدوده مجاز باشد.
- تعمیر توسط تراشکار متخصص انجام شود.
- پس از تعمیر، تست فشار موفقیتآمیز باشد.
تعویض سرسیلندر مناسبتر است اگر:
- ترک به محفظه احتراق یا سیت سوپاپ رسیده باشد.
- چند ترک همزمان وجود داشته باشد.
- سرسیلندر قبلاً چند بار تراش خورده باشد.
- قطعه تاب شدید یا خوردگی عمیق داشته باشد.
- تست فشار پس از تعمیر همچنان نشتی نشان دهد.
- هزینه تعمیر به قطعه جایگزین نزدیک باشد.
برای اطلاع از قیمت سرسیلندر ها و بهترین برند های آن به مقاله بهترین سرسیلندر پژو ۴۰۵ و پارس کدام است؟ مراجعه کنید
بعد از تعمیر یا تعویض سرسیلندر چه مواردی باید بررسی شود؟
تعویض سرسیلندر بدون رفع علت اصلی، احتمال تکرار خرابی را افزایش میدهد. پس از تعمیر باید موارد زیر بررسی شوند بررسی شوند:
- سلامت رادیاتور
- عملکرد فنها
- صحت عملکرد ترات
- سلامت واترپمپ
- گرفتگی مسیرهای آب
- سلامت درپوش رادیاتور
- کیفیت و مقدار ضدیخ
- تاب سطح بلوک موتور
- ترتیب بستن پیچها
- گشتاور بستن پیچهای سرسیلندر
- نو بودن واشر مناسب موتور
- هواگیری کامل سیستم خنککاری
- تعویض روغن و فیلتر پس از اختلاط آب و روغن
اشتباهات رایج در تشخیص ترک سرسیلندر
تعویض مستقیم واشر بدون تست
ممکن است مشکل اصلی ترک یا تاب سرسیلندر باشد. در این حالت نصب واشر جدید فقط خرابی را برای مدت کوتاهی پنهان میکند.
اعتماد به تست چشمی
ترکهای مویی با چشم دیده نمیشوند. تست فشار یا روش مناسب آشکارسازی ترک ضروری است.
ادامه رانندگی با موتور داغ
ادامه کارکرد موتور در حالت کمبود آب یا افزایش دما میتواند ترک کوچک را بزرگتر کند.
استفاده از آب معمولی
آب معمولی باعث خوردگی، رسوب و کاهش عمر قطعات سیستم خنککاری میشود. استفاده از مایع خنککننده مناسب و نسبت صحیح ضدیخ اهمیت دارد.
تراش بیش از اندازه
هر تراشکاری الزاماً تعمیر اصولی نیست. ضخامت قطعه باید قبل و بعد از تراش کنترل شود.
جمعبندی
برای تشخیص ترک روی سرسیلندر نمیتوان فقط به یک علامت مانند دود سفید، کمشدن آب یا سفتشدن شیلنگ رادیاتور تکیه کرد. ابتدا باید نشتیهای خارجی و علائم خرابی واشر بررسی شوند و سپس با تستهایی مانند تست کمپرس، تست گازهای احتراق، تست مایع نافذ و تست فشار، عیب دقیق مشخص شود.
در بسیاری از موارد، تفاوت بین تعمیر موفق و خرابی دوباره، به سه عامل بستگی دارد:
- تشخیص دقیق محل نشتی یا ترک
- بررسی تاب و ضخامت سرسیلندر
- رفع علت اصلی افزایش دمای موتور
اگر ترک جدی باشد یا سرسیلندر چند بار تراش خورده باشد، استفاده از یک سرسیلندر استاندارد و سالم میتواند انتخاب مطمئنتری باشد.
سوالات متداول
آیا ترک سرسیلندر با چشم دیده میشود؟
ترکهای بزرگ گاهی با چشم دیده میشوند، اما ترکهای مویی معمولاً به تست مایع نافذ یا تست فشار نیاز دارند.
آیا هر دود سفید نشانه ترک سرسیلندر است؟
خیر. بخار آب در زمان سردبودن موتور طبیعی است. دود سفید مداوم همراه با کمشدن آب یا بوی ضدیخ نیاز به بررسی تخصصی دارد.
آیا تست کمپرس ترک سرسیلندر را قطعی مشخص میکند؟
تست کمپرس وجود افت تراکم را نشان میدهد، اما همیشه علت دقیق را مشخص نمیکند. برای تشخیص قطعی ترک، تست فشار سرسیلندر لازم است.
آیا میتوان سرسیلندر ترکدار را جوش داد؟
در برخی ترکهای محدود امکان تعمیر وجود دارد؛ اما نوع آلیاژ، محل ترک، اندازه ترک، میزان تاب و نتیجه تست فشار باید بررسی شود.
رانندگی با سرسیلندر ترکدار چه خطری دارد؟
ادامه رانندگی میتواند موجب جوشآوردن موتور، آسیب یاتاقان، خرابی پیستون، افزایش ترک و از بین رفتن کامل موتور شود.